دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
110
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
مىآمد . ميرانشاه به همراهى ابابكر - يكى ديگر از پسرانش - در رأس لشگرى از آذربايجان ( كه تيمور اين منطقه را در اختيار او گذاشته بود ) براى حمايت از خليل حركت كرد . باوجود اين او بدون اينكه بتواند به اهدافش جامه عمل بپوشاند ، قلع و قمع شد . با اينكه بين شاهرخ و خليل سلطان يك رشته مذاكرات كمابيش بىثمر انجام شد ، امّا خليل سلطان سرانجام پس از برخوردهاى چندى ( با اينكه بارها هم پيروزى با او بود ) درهم شكسته شد . گرايش و رفتار او نارضايتى عمومى را در سمرقند برانگيخت . اميران او نتوانستند نفوذ مقتدرانهاى را كه وى به همسرش شادملك واگذار كرده بود برتابند و در نتيجه آن ، افراد فرودست به زيان همقطاران مسلح قديمى تيمور به مقامات بالايى بركشيده شدند ؛ در حالى كه بيوگان و كنيزكان تيمور با اعمال فشار با افراد فرودست وصلت كردند . قحط و غلا نيز مزيد بر علت شد و بر نارضايتى عمومى افزود . و سرانجام خليل سلطان به دست خداداد حسين افتاد كه از اميران مقتدر ايلى و رهبر دو غلات بود ؛ مردى كه يك زمانى لله و مشاور او محسوب مىشد . خداداد حسين او را تا فرغانه همراهى كرد و سپس در انديجان او را حاكم اعلام نمود و خودش هم به مغولان پيوست تا براى عمليات بيشتر از حمايت نظامى آنان برخوردار شود . در اين هنگام يعنى در 27 ذو الحجه 811 / 13 مه 1409 شاهرخ زادگاه خود سمرقند را بىهيچ برخوردى اشغال كرد . سپس فرزند ارشد خود الغ بيك ( متولد 796 / 1394 ) را حاكم ماوراء النهر ساخت و پس از آنكه مركز حكومتى خويش را سمرقند اعلام كرد ، تحت هدايت و ارشاد اميرشاه ملك يكى از فرماندهان نظامى تيمور كه ساليان درازى در خدمت او بود ، درآمد . خليل سلطان كه همسر او به دست شاهرخ افتاده بود ، خود را در سمرقند تسليم عم خويش كرد و همسرش بار ديگر صاحب و حاكم شهر رى شد . باوجود اين كمى پس از آن در 16 رجب 814 / 4 نوامبر 1411 در همانجا درگذشت ؛ يعنى جايى كه شادملك هم زندگى خود را در آنجا بسر آورد . خليل سلطان كه سخاوت ، آزادگى ، سادهلوحى و عشق سركش شادملك تأثير زيادى در ناكاميهاى او داشت ، وارد تاريخ شد ؛ نه فقط به خاطر پايههاى ادبى و هنرى خويش ، بلكه به دليل شخصيت رمانتيك و احساساتىاش كه مشكل بتوان او را در تصوير كلى اين عصر جاى داد . 2 - سلطنت شاهرخ شاهرخ در لحظهاى از زمان كه سرانجام مرگ خليل سلطان و به دنبال آن قتل سلطان حسين و نيز پير محمد را در پى داشت و رقيبان نيز همه از صحنه رانده شده بودند ، جانشين تيمور گرديد . بهرغم